fransız ihtilali

fransız ihtilali

Tümünü Göster [13]

15503 #1  #15503
fransız devrimi veya fransız ihtilâli (1789-1799), fransa'daki mutlak monarşinin devrilip, yerine cumhuriyetin kurulması ve roma katolik kilisesi'nin ciddi reformlara gitmeye zorlanmasıdır. avrupa ve batı dünyası tarihinde bir dönüm noktasıdır. milliyetçilik akımını başlatan en büyük etkendir.

fransız halkı önceki döneme göre büyük bir evrim geçirmektedir. halk bilinçlenmekte sarayın, kralın, seçkinlerin denetiminden çıkmaya başlamıştır. şehirlerde yaşayan pek çok burjuva büyük bir atılım içinde bulunmaktadır. kitaplar yaygınlaşmakta aileler çocuklarını üniversitelere göndererek sağlam bir gelecek kurma yolunu tutarak kültürel seviyeyi yükseltmekteydi. bağımsız yayıncıların çıkarttıkları gazete, bildiri ve broşürler, kitlesel bilinçlenmeye yol açmaktadır. bu koşullar da toplumsal değişim taleplerinin olgunlaşmasına yol açmıştır.

toprak sahipleri ve soylular, ayrıcalıklarını korumaya çalışmakta; bu sebepte burjuvaların soylu tabakasına geçmesini engelleyecek barikatları yükselmekteydi. soylular statülerini koruma hevesindeyken, burjuvalar da ekonomik olarak güçlenmelerine rağmen toplumsal halklarda söz sahibi olamamaktan şikâyetçiydi. kırsal nüfus ise üzerindeki vergi yükünün hafiflemesini istemektedir.

devrimci düşünce, ülkede köklü yapısal değişikliklere gitmek gerektiğine inanan katmanlar arasında yayılmaya başlamıştır. merkezi otorite ülkenin içinde bulunduğu evrimsel süreci kavrayamamış ve eski yöntemlerle sorunları halletme yoluna yönelmek istemiştir. oysa özellikle burjuva ingiliz devrimini etkisiyle geçici çözümle yetinmek değil kitlesel olarak ingiliz modelindeki gibi ‘parlamenter monarşi rejimi’ altında yönetime katılmayı arzulamaktaydı.
devrimin düşünsel nedenleri
toplum büyük bir hızda değişiyor bunun altında da ‘aydınlanma filozoflarının' büyük etkisi bulunmaktaydı. aydınlanma felsefesi, mantığın, köklü gelenekleri ve siyasal rejimin mutlakıyetçi eğilimlerini ortadan kaldırmayı emrettiğine kanaat getirmiştir. aydınlanmacılar özgürlüğün tüm alanda olması gerektiği fikrini savunmakta. descartes, daha xvıı yy, aklın ve eleştirel zihniyetin üstünlüğüne baskı yapmış, montesquieu ise, yasama erkinin halkı temsil eden vekiller aracılığı ile kullanılmasını ve güçler ayrılığı ilkesinin hayata geçirilmesini önermiştir. voltaire ' e göre kral, filozoflardan kurulu danışmanların örgütüne uyarak toplumu aydınlatmayı hedeflemeli, ingiliz modelini benimseyerek, parlamenter bir sistemin kapılarını açmalıydı. rousseau, insanların doğuştan eşit olduğuna inanmakta, çoğunluğun iradesinin (halk egemenliği) siyasal rejim hâkim olması gerektiğini vurgulamaktaydı. diderot ile d’alambert ise yasa önünde eşitlik, düşünce ve ifade özgürlüğü gibi talepleri dillendirmekteydi

aydınlanma filozoflarını etkilerini yanında ingiliz halklar bildirgesi gibi metinler ve bunların temelini oluşturan john locke’nin fikirleri ve amerikan bağımsızlık bildirgesindeki dile getirilen demokratik ilkeler ve liberal ekonomi fikirleri burjuvaları hareketlendirmiştir. fransızlar dışarıdan gelen fikir ve hareketleri içselleştirerek ihtilale zemin hazırlamışlardır:

ihtilalin ekonomik sebepleri

devrim den önceki yıllar fransız ekonomisi için pek de parlak sayılmamaktadır. gelişen ticaret, savaşlar sebebiyle yavaşlama yöne kaymış, köylü mahsulünden beklenen verimi alamayarak büyük sıkıntılarla karşılaşmıştır. ayrıca, tek kıtlıkla, açlığa kadar dayanan sorunlarla karşılaşmışlar tek çözüm yolu olarak kıta şehirlere göç etme yolunu tutmuşlardır fakat şehirlerde de onları parlak bir yaşam beklememektedir; artan nüfusun ihtiyacını şehirler karşılayamaz duruma gelmiştir. nüfus artması doyurulması gereken insanların çoğalmasına sebep olmuştur. gelenlerin işsizlik sorunuyla da karşılaşması, istihdam olanağı bulamamaları toplumsal sorunların artmasına neden olmuştur. aslında fransa’nın ekonomisi pek çok çağdaş devlete göre ileri sayılmaktaydı; fakat önceki dönemlerle karşılaştırıldığında görülen fark edilir gerileme halkı panik içine sokmuştur. halkın içinde bulunduğu ekonomik sorunlar vergilerin düzenli olarak ödenmemesine yol açmış devletin en önemli gelir kaynağı olan vergilerin sekteye uğraması hazineyi büyük bir bunalıma sürüklemiş, uzayan savaş maliyetlerinin fazla olması ve teknolojinin gelişmesiyle savaş masraflarının artması, bir de saray masraflarının aşırılığı sebebi ile devlet iflasın eşiğine gelmiştir. bu sebepten kral vergilerin arttırılması ve yeni vergiler konması yolunu tutmuş bu plan dahilinde tüm toplumunda vergilerin yaygınlaşması düşüncesi ortaya çıkmış. paris parlamentosu da bu yeni vergi alehine onay vermeyerek genel meclisin etats generaux'un toplanmasını istemiştir.

fransa, kuzey amerika’daki tüm kolonilerini 1763 tarihinde, yedi yıl savaşları sonunda imzalanan paris antlaşması ile ingiltere'ye kaptırmıştı. ingiltere, yedi yıl savaşları'nın mali yükünü, yeni vergilerle kolonilerden çıkartmaya kalkışınca; bu durum kuzey amerika kolonilerinde huzursuzluk yaratmıştı. 1774 yılında onüç koloni'nin başlattığı amerikan bağımsızlık savaşı 1776 yılında bağımsızlık ilanıyla sürmüştü. fransa ise bu çatışmalara büyük boyutlarda mali destek vererek dolaylı olarak katılmıştır.
bu harp harcamaları ve giderek artan saray masrafları dolayısıyla fransız monarşisi de mali yönden tükenmişti.
1789 yılında xvı. louis, soyluları toplayıp toprak mülkiyeti üzerinden vergi alınmasını istediğinde soylular parlamentonun toplanmasını istediler. 1614 yılından beri toplanmamış olan parlamento, soylular, din adamları ve halktan seçilen üç kamaradan oluşuyordu.
parlamentonun toplanması, toplumsal yapıdaki çelişkilerin de ortaya çıkmasına neden oldu. bir yanda soyluların ve din adamlarının ayrıcalıklı durumu diğer yanda da burjuvazi ve halktan temsilcilerin arasında parlamentoda ciddi sorunlar ortaya çıktı.
18. yüzyılın başlarından beri fransa dış ticaretinin kat kat artması, varlıklı bir burjuvazi oluşturmuştu. bu sınıflar, artık sahip oldukları ekonomik güce karşılık gelecek bir politik güç istiyorlardı. feodal yapının ve monarşinin kaçınılmaz sonucu olan sosyo-ekonomik sınırlamaların kaldırılmasından yanaydılar.
parlamentonun toplanmasıyla orta sınıftan halk, özellikle varlıklı sınıflar, monarşiye karşı savaş açtılar. bir anayasayla monarşinin yetkilerinin sınırlandırılmasını, iç gümrük duvarlarının kaldırılarak iç ticaretin serbestleştirilmesi, vergilerin yeniden düzenlenmesi ve yönetimde daha fazla hak elde etme talebinde bulundular.
bu talepleri 16. louis kabul etmedi. orta sınıf, peşine halktan diğer unsurları da katarak 14 temmuz 1789 günü bastille hapishanesine saldırdı. hapishane ele geçirilip mahkûmlar salındı.
fransız devrimi 1789-1815 yılları arasında beş farklı dönem yaşayarak devam etti.
fransız devrimi'nde çok farklı kesimler rol almıştır. paris yoksullarının temsilcileri kendilerine enragées (öfkeliler) adını vermişlerdi. heberistler de yoksullara yakın ve radikal bir kesimi oluşturuyordu. devrimi bir halk hareketinden çok salt bir ilerleme olarak anlayan üst kesim temsilcileri iki kanada bölünmüştü. jakobenler radikal ilerlemeci, jirondenler ise liberal ve ılımlı ilerlemeciydi. jakobenler de daha sonra bölündü ve danton ayrı baş çekti. jakobenlerin içindeki en sertlik yanlıları maximilien de robespierre ve louis antoine de saint-just'tü. saint-just, "hürriyetin istibdadını istiyoruz" paradoksal sözleriyle ün salmıştır.


meşrutiyet devri (1789-1792)

bastille baskını

14 temmuz 1789'da parisliler bastille hapishanesi'ne hücum ettiler. bu genel ayaklanmanın ardından (1791) yılında bir kurucu meclis toplandı ve insan ve yurttaş hakları bildirisi yayınladı. ardından da ulusal egemenliğe dayanan bir anayasa hazırlayarak monarşinin yetkilerini sınırlandırdı. bu anayasa, halk tarafından seçilecek bir parlamentonun yasama ve yürütme yetkilerini kralla paylaşmasını öngörmekteydi.
kanunları hazırlamak, bütçeyi tasdik etmek ve hükümetin icraatını kontrol etmek görevleri meclise verildi. ayrıca insan ve yurttaş hakları bildirisi'nin esasları uygulamaya konuldu.
insan ve yurttaş hakları bildirisi'nin uygulamaya konulması ve bir halk meclisinin yürütme erkini ele alması, fransa’da feodalite kurumları yıktı. zaten halk yığınlarındaki soylulara karşı gelişen öfke, pek çok soylunun topraklarını bırakarak diğer avrupa ülkelerine kaçmalarına yol açtı.
fransa’daki tüm bu gelişmeler, tüm avrupa açısından çok önemli sonuçlar doğuracak, sadece gelecek yılların değil, yüzyılların da içsel dinamiklerini kökten değiştirecekti.
avrupa’da herkes, feodal sınırlamalardan kurtulan bir fransa ekonomisinin büyük bir gelişme göstereceğini,bunun ise fransa’yı, uluslararası ticaret alanında rekabet edilmesi çok zor bir güç haline getireceğini öngörebiliyordu. üstelik böylesi bir ekonomik büyümenin, eskisinden çok daha güçlü bir fransız askeri gücünü besleyebilecek durumda olması, kuvvetle muhtemeldi.
öte yandan fransa’da ortaya çıkan, insan haklarından, eşitlikten ve özgürlükten yana bu düşünce hareketinin tüm avrupa’ya yayılması ve mevcut monarşilerin geleceğini tehdit etmesi kaçınılmazdı.

kadınların versay sarayı'na yürüyüşü

gilbert du motier de la fayette ve marie-antoinette d'autriche ile birlikte yaklaşık 7.000 kadın ekmek isteyerek versay sarayı'na kadar yürüdü. ardından la fayette komutasındaki 20.000 kişilik milis birliği de saraya ulaştı ve kral ailesini tuileries sarayı'na getirdiler.

varennes olayı

avusturya'ya kaçmaya çalışan ancak varennes'da yakalanan kral ailesi paris'e geri getirildi.

tuileries sarayı baskını

10 ağustos 1792'de gönüllü askerler ve şehirliler tuileries sarayı'nı basarak kraliyet ailesini yakaladı ve temple kulesi'ne kapattı.

başlarda burjuvazi, kralı ve liberal görüşlü soyluları safına çekerek fransa’nın toplumsal ve ekonomik yapısında, her üç tarafın da çıkarlarına olan düzenlemeleri yapmak hesabındaydı. ama böylesi müttefikler bulamadı karşısında. xvı. louis, yetkilerinin sınırlanmasına razı olmamakta direndi. ayrıca o tarihlerde fransa’da liberal aristokratlar yoktu, hepsi tutucuydu ve eski düzenin geri gelmesini istiyorlardı.
bu durumda hem kral hem de soylular, habsburg hanedanından imparator ıı. leopold’e güveniyorlardı. ıı. leopold, 1791 yılında, diğer avrupa devletlerince de desteklenecek olursa, fransız devrimi'ne karşı askeri güç kullanılabileceğini duyurdu. ıı. leopold, aynı zamanda fransa kraliçesi mari antoniette’nin kardeşiydi.
kralın mutlakıyet idaresini yeniden kurmak için içerde isyan çıkartması, dışarıda ise fransa'nın düşmanlarıyla işbirliğine gitmesi sonucu, 1792'de cumhuriyet ilan edildi.
fransız devrimi cumhuriyeti ilan etmek isteyen birçok ülkeye örnek olmuştur.

eylül katliamı

fransa kralı xvı. louis görevlerinden mahrum bırakıldıktan ve ailesi tutuklandıktan sonra fransız halkının büyük bir kısmı, kraliyet yandaşlarının ayaklanacaklarına inanmıştı. radikaller bu gibi komplocuların öldürülmesini istemişlerdi. 2 eylül 1792'de parislilerden oluşan silahlı bir grup hapishaneden diğer bir hapishaneye nakil taşıyan konvoya saldırmış ve mahkumları öldürmüştü. bunun üzerine paris, lyon, versailles, orleans gibi yerlerde kalabalık kitleler hapishaneleri bastılar ve mahkumları imha ettiler.


cumhuriyet devri (1792-1795)

vendée isyanı

sadece 1793 ile 1794 yılları arasında (jakoben devrimci diktatörlüğü) 18000 ile 40000 arasında kişi giyotin ile idam edildi.cumhuriyet yönetimi milli birliği sağladı ve dış tehdidi etkisiz hale getirdi.21 ocak 1793'te dış güçlerle ittifak yaptığı için kral xvı. louis idam edildi.16 ekim 1793'te kraliçe marie-antoinette d'autriche vatan hainliği suçundan idam edildi.

terör dönemi

1793-1794 yılları arasında kalan bu döneme terör dönemi de denmektedir.

9 thermidor

thermidor ayının 9. günü, charles-andré merda'nın iddiası doğrultusunda çizilen tablo, iddiasına göre, merda maximilien de robespierre'ı çenesinden vurmuştur. ancak robespierre intihar girişiminde bulunduğu ve başarısız olduğu bilindiği için merda'nın iddiası araştırmacılar tarafından güvenilmemektedir.
cumhuriyet esaslarına göre yeni bir anayasa hazırlandı.fakat yasanın gerekleri yeterince ve ağırlaşan şartlar sebebiyle tatbik edilemedi. zamanla ekonomik durumları normale dönen ve mali açıdan güçlenen halk temsilcileri, parlamentoda çoğunluk sağladılar ve ağır tedbirlerin kaldırılmasını istediler. böylece 1795'te direktuvar idaresi yapıldı.
bu dönemde icra kuvveti beşyüzler ve ihtiyarlar meclisi tarafından seçilecek beş direktuvara bırakıldı. yasama yetkisi beşyüzler meclisi'ne verildi. milli hâkimiyet esaslarının kullanılması cumhuriyet dönemine göre daha azaltıldı. millet meclisi seçimlerine katılmak zengin olmayı gerektirdi. sonuçta: devlet yönetimi güçleşti, meclisler arasındaki düşmanlık duyguları arttı, ordu, meclis kavgalarına ve siyasete girdi. neticede konsüllük idaresine geçilmesine karar verildi.
13 vendémiaire
vendémiaire ayının 13. günü isyanı, millî konvensiyon meclisi önünde, napolyon şehir bölgesinde topları kullanarak kral taraftarının isyanları dağıttı.
18 brumaire
brumaire ayının 18 günü, napolyon, askerî darbeyle direktuvar hükûmetini bitirip konsül hükûmetini kurdu.


konsül hükûmeti (1799-1804)

birinci konsül napoléon bonaparte

1799'da konsüllük idaresi kuruldu. bu idarede beş direktuvarın yetkileri üç konsüle devredildi ve tüm yetkiler biriinci konsülde toplandı. birinci konsül de general napolyon bonapart oldu. konsül yönetimine geçişe yol açan darbe, marksist terminolojide burjuva devrimci döneminin sonu olarak değerlendirilir. bu idare 1804 yılına kadar devam etti. bundan sonra imparatorluk idaresi başladı.

fransız devrimi'nin sonuçları

-yıkılmaz diye düşünülen, hatta egemenlik hakkını tanrı'dan aldığı iddia edilen mutlak krallıkların yıkılabileceği ortaya çıktı.
-ilkel şekli yunan şehir devletlerinde, gelişmiş şekli ingiltere ve abd'de görülen demokrasi, kıta avrupası'nda da gelişmeye başladı ve batı medeniyetinin vazgeçilmez unsurlarından biri haline geldi.
-egemenliğin halka ait olduğu kabul edildi.
-milliyetçilik ilkesi, siyasi bir karakter kazanarak, çok uluslu devletlerin parçalanmasında etkili oldu.
-eşitlik, özgürlük ve adalet ilkeleri yaygınlaşmaya başladı.
-şahsi güçlere, zekâya ve girişim yeteneğine ortam hazırladı.
-fransız ihtilâli, sonuçları bakımından evrensel olduğundan yeniçağ'ın sonu, yakın çağ'ın başlangıcı kabul edildi.
-dağınık halde bulunan milletler, siyasi birliklerini kurmaya başladılar.
-insan hakları bildirisi, fransızlar tarafından dünya çapında bir bildiriye dönüştürüldü.
-fransız ihtilâli'nin yaydığı fikirlere karşı ihtilâl savaşları (1792-1815) başladı. önce fransa ile avusturya ve prusya arasında başlayan bu savaşlara ingiltere ve rusya'da katıldılar. savaşlar napolyon'un yenilgisiyle sonuçlandı. viyana kongresi ile avrupa'nın siyasi durumu yeniden düzenlenmiştir.(1815)

fransa insan ve yurttaş hakları bildirisi

28 ağustos 1789'da fransız devrimi'nden sonra, fransız ulusal meclisi tarafından, fransa insan ve yurttaş hakları bildirisi kabul ve beyan olundu.
bildirge; insanların eşit doğduğunu ve eşit yaşamaları gerektiğini, insanların zulme karşı direnme hakkı olduğunu, her türlü egemenlik esasının millete dayalı olduğunu ve mutlak egemenliğin bir kişi ya da grubun elinde bulunamayacağını, devleti idare edenlerin esas olarak millete karşı sorumlu olduğunu, hiç kimsenin dini ve sosyal inançları yüzünden kınanamayacağını söylüyordu.


fransız devrimi'ni konu alan kitaplar

charles dickens - iki şehrin hikayesi
victor hugo - 1793 devrimi
eric hobsbawm - devrim çağı
victor hugo - sefiller
anatole france - tanrılar susamışlardı
server tanilli - dünyayı değiştiren on yıl
server tanilli - fransız devriminden portreler
oral sander, siyasi tarih ilkçağlardan 1918'e - imge kitabevi
denis guedj - metrenin icadı

ilgili filmler

"la marsailles", (1937)
"la seine no hoshi (fransa'da: l'etoile de la seine, italya'da: il tulipano nero)", (anime, 1975) japonca ve italyanca,
"versay'ın gülü (versailles no bara, fransızca: la rose de versailles, ingilizce: lady oscar)", (anime, 1979-1980) açılış ve bitiş,
"the french revolution", "history of the world part ı (komedi, 1981)" filminden fragman,
"la nuit de varennes", (1982)
"révolution française", (1989) fragman
"danton", (1983)
"langlaise et le duc", (2001)
"marie antoinette", (2006) fragman
"chévalier (le chevalier d'eon)", (anime, 2006-2007) fragman açılış,
"goya's ghosts", (2007)
"les misérables", (2012)

ayrıca:

(bkz: topyekün savaş)
(0)

Tümünü Göster [13]

Bu başlığa bir şeyler girmek için üye olabilirsiniz.

Son Yapılan Yorumlar: